Geç Konuşan Çocuklar

Artikülasyon (Sesletim) Bozukluğu Nedir?
Haziran 26, 2018
Sosyal Beceriler ve Oyunun Önemi
Haziran 26, 2018

Geç Konuşan Çocuk Kimdir?

18-36 ay arasında olup, anlamada problemi olmayan fakat konuşmayan ya da yaşından beklenilenden az konuşan çocuklar geç konuşan çocuklardır. Bu çocuklar oyun becerilerinde, motor becerilerde, düşünme gibi diğer alanlarda akranları ile ayni gelişimi gösterirler.

Hangi Yaş Aralığındaki  Konuşma Geriliği Var Diyebiliriz?

Her çocuğun kendine ait bir öğrenme hızı ve şekli vardır ve dil ve konuşma gelişiminde bireysel farklılıklar görülür; fakat çocukların belli yaş aralıklarında belli becerileri edinmiş olmaları beklenir. Konuşma ve dil becerileri söz konusu olduğunda çocuklar arasındaki bireysel farklılıkların 3-4 ayı geçmemesi önemlidir.

18 aylık bir çocuğun ortalama 10 kelime, 2 yaşındaki çocuğun 50 kelime söylemesini bekleriz. 18-36 ay arasında olup söylenenleri anlamada problemi olmayan fakat konuşmayan, yaşından beklenilenden daha az konuşan çocuklar geç konuşan çocuklardır. Bu çocuklar diğer gelişim alanlarında ise örneğin oyun becerilerinde, motor becerilerde, düşünme gibi diğer alanlarda akranları ile benzer gelişim gösterirler yani normal gelişen çocuklardır.

Eğer bir çocuk 18 aylık olduğu halde hiç konuşmuyorsa ya da 2 yaşındaki çocuğunuz var 50’den az kelime söylüyorsa bir konuşma geriliği var diyebiliriz ve vakit kaybetmeden bir konuşma terapistine başvurmanızı öneririz. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda aslında 18 aydan itibaren konuşma problemi belirtilerinin ortaya çıktığı ve 2 yaşa kadar beklemeden de terapiye başlanabileceği belirtilmektedir.

  • Normal gelişim sergileyen bir çocuğun bildiği kelime sayısı kaç olmalıdır?

Çocuklar ilk kelimelerini genelde 10-14 aylıkken söylerler.

18 ay oldukları zaman 10’na yakın kelime kullanmaya başlarlar. 18 aydan sonra konuşma gittikçe artmaya başlar ve kelime edinimleri hızlanır.

24 ay civarında iki kelimeyi bir arada kullanmaya başlarlar.

“Çocuklar en geç 15 ile 16 ay arasında tek kelime kullanmalıdır. “

1-1,5 yaş arasında çocuklar genelde 3-20 arası kelime söylerler.

1,5-2 yaş arasında ise ortalama 50 kelime söylerler.

2-3 yaş aralığındaysa ortalama kelime sayısı ortalama 450 olur.

3-4 yaşındaysa ortalama sayı 1000’lere kadar ulaşır.

4-5 yaşında kelime sayısı 2.800’lere ulaşır.

4 yaş civarında çocuğun sadece konuşması yeterli değildir, bu konuşmanın aile bireyleri dışındaki kişiler tarafından da tamamen anlaşılır olması gerekir.

Geç konuşan çocuklarda, alıcı dil becerilerinde yani anlamada değil ifade edici dil becerilerinde gecikmeler yaşarlar. Çocuk diğer gelişimi alanlarında akranları ile aynı şekilde gelişir ve nedense konu konuşma olunca arada fark vardır.

  • Çocuklarda görülen konuşma geriliğinin nedenleri nelerdir? (Psikolojik ve fizyolojik olarak ayırabiliriz?)

Konuşmadaki gecikmeler işitme kaybına bağlı olarak oluşabilir. Özellikle kreş ve anaokuluna giden çocuklar daha sık orta kulak enfeksiyonuna yakalanmaktadır ve bu da zamanında fark edilmez ve tedavi edilmezse işitme kaybına yol açmaktadır.  Ayrıca erkek çocuklarının kız çocuklarına oranla ile kelimelerini daha geç konuştuğu doğrudur.

Bununla birlikte, bu farklılığın sadece birkaç ay olmasını bekleriz çünkü çocukların belirli dil becerilerini edindikleri gelişim basamakları vardır. Araştırmacılar Seyda Özçalıskan ve Susan Goldin-Meadow’a göre (2010), “Kızlar daha erken yaşta konuşmakta ve erkekler bu yaş aralığından biraz daha sonra konuşmaya başlama eğilimindedir” (2010).

Bu nedenle, erkeklerin dil gelişmelerinde aslında gecikme yoktur, sadece kızların biraz gerisindedirler. Yani eğer erkek çocuğunuz var ve konuşma ve dil gelişiminde akranlarının gerçekten gerisinde kalıyorsa, bunun bir çocuk olduğu ve tamamen normal olduğunu düşünmeyin.

Erken doğan çocukların konuşmasında gecikmeler olabilir. Prematüre doğan çocuklarda yine buna bağlı olarak konuşma gecikmeleri görülür. Fakat prematüre doğan bebekler ilk iki yıl boyunca fiziksel ve bilişsel gelişimleri bakımından düzeltilmiş yani kronolojik olmayan yaş hesabına göre değerlendirilirler.

Çevresel etkenler ve aile hikayesi de çok önemlidir. Özellikle akıllı telefon, tablet ve televizyonlarla erken yaşta tanışan ve bunlarla çok zaman geçiren çocukların konuşma ve dil gelişimleri olumsuz etkilenmektedir. Bu durum; sanal otizm dediğimiz çocukların otizme benzer davranışlar sergilemesine ve iletişim bozukluğu yaşamasına ve göz kontağında, çevreyle iletişiminde problemler yaşayarak içine kapanmasına neden olmaktadır. Bu durumda hemen yardım almanızı öneririz.

Oyun, çocuğun öğrenmesidir. Ama çocuk tek başına oynayarak iletişim becerilerini yani konuşma ve dil becerilerini geliştiremez çünkü hiçbir şey yüz yüze iletişimin yerini tutmaz. Bu yüzden konuşma ve dil gelişiminde gecikmeler olan çocukların ailelerini dinlediğimizde bu çocukların genelde evde kendi başına zaman geçiren, çevresel nedenlerden dolayı arkadaş ortamı olmayan, sosyalleşme konusunda sınırlı tecrübesi olan çocuklar olduğunu görüyoruz.

Ayrıca psikolojik olarak travma çocuklarda da konuşma gecikmeleri görülmektedir.

Genetik faktörleri de unutmamak gerekir yani ailede geç konuşan biri varsa çocukta da görülme olasılığı vardır.

Çift dil konuşan yani bilingual  çocuklarda da konuşma gecikmeleri görülebilmektedir.

Çocukların gelişiminde gecikmeler varsa konuşmasında da gecikmeler olacaktır. Down Sendromu, Otizm gibi gelişimsel farklılıkları olan çocukların konuşma ve dil becerilerinin de geç kalınmadan değerlendirilmesi ve düzenli terapi almaları gerekir.

Ayrıca normal konuşma gelişimi göstermiş ama çocuğun konuşmasında zamanla duraklamalar ve azalmalar varsa hemen bir uzmana başvurulmalıdır.

  • Çocuklarda konuşma geriliği nasıl anlaşılır? Hangi durumlarda ebeveyn endişelenmeli?

Normal gelişen bir çocuk 2 yaşında 50’den az kelime kullanıyorsa vakit kaybetmeden bir konuşma terapistine başvurulmalıdır. 24 aylık çocuğun konuşmasının tam anlaşılır olmaması ise normaldir, endişelenmeyin.

Ailede geç konuşan bireyler ya da kardeş varsa 12-18 ay arası dikkatli bir biçimde gözlem yapılmalı ve normal gelişimden farklı bir durum varsa yine uzmana danışılmalıdır. Gelişimle ilgili göz kontağında azalma, işitmiyormuş gibi davranma, anlamada problemler ve benzeri durumlar varsa bu durumun farkına varıldığı an hemen bir uzmana başvurulmalıdır, kesinlikle beklenmemelidir.

Ayrıca normal ya da farklı gelişen çocuklar için konuşma problemlerine önce kreş ya da anaokulu ile çözüm aranmamalıdır. Önce çocuk bireysel bir terapi alarak akranları ile iletişim kurabilir duruma getirilmelidir. Lütfen önce bireysel eğitimi tamamlayıp sonra kreşe ya da anaokuluna çocuğunuzu başlatınız.

  • Konuşma geriliği olan bir çocuğa, aile ve çevre nasıl davranmalı?

Öncelikle çocukla ne kadar zaman geçiriliyor ona bakılmalıdır. Oyun oynamaya, birebir iletişime, yüz yüze iletişime ne kadar zaman ayrılıyor buna dikkat edilmelidir. İletişim, ihtiyaçtan doğar, Çocuğa iletişim kurmak için ne kadar fırsat veriliyor ona bakılmalıdır. Eğer çocuğunuzun her dediğini anlıyor ve her istediğini hemen yapıyorsanız bu konuşmasına çok katkıda bulunmayacaktır. Çocuk farklı ortamlara girip, sosyalleşmeli ve deneyim edinmelidir böylece kelime dağarcığı artacak ve merak ettiklerini öğrenmek için konuşacaktır. Mümkünse diğer çocuklarla sık sık bir araya gelmelidir.

Aile bir rehber gibi olmalıdır. Çocukla konuşurken kısa, anlaşılır, somut anlam içeren kelimeler kullanarak konuşmak faydalı olacaktır. Az soru sorarak, eğlenceli ve merak uyandırıcı olunmalıdır. Nasıl olsa tek başına oynuyor diye çocuğunuzu yalnız bırakmamalısınız ve çocuğunuzun söylediklerinizi anladığından önce emin olmalısınız.

  • Aile çocuğu destekleyeyim derken bazen köstek pozisyonuna düşebiliyor. Bu yüzden ailelerinin çocuklarına söylememesi gereken cümle tarzları nelerdir?

“Ver” dersen veririm,” hadi söyle” gibi cümlelerle çocuğu konuşmaya teşvik ettiklerini düşünürken aslında konuşamayan ya da konuşmakta zorlanan çocuğun daha da susmasına neden olurlar.

Çocuğun yanında konuşamadığını başkalarına anlatırken çocuğun dinlediğini ve söylenenleri anladığını unutmaktadırlar. Bu durum çocuğun öz güvenini ne yazık ki olumsuz etkiler.

Bu ne diye sürekli soru sordukları zaman çocuk yorulur. Çocukla çok uzun cümleler kurarak konuşurken “konuşmayı öğrettiklerini” düşünürler ama çocuk kelime aslında havuzunun içinde kaybolur.

Çocukla çok konuşurlarsa konuşacağını düşünerek aslında çocuklarına fırsat vermediklerini unuturlar.

Soyut anlamlı kelimeler kullanarak çocuğun söyleneni anlamasını zorlaştırabilirler.

Konuşmayı öğrenmek, okuma-yazma öğrenmek gibi değildir ve masa başında çalışarak ya da ders biçiminde öğretilmez. Konuşma ve dil becerileri aktiviteler yaparak, oyun oynayarak, deneyim kazanarak ve zaman içinde ilerler.

Bunlar ortalama rakamlardır, bu rakamlar arasındaki küçük farklılıklar önemli değildir. Ayrıca prematüre doğan bebekler ilk iki yıl boyunca fiziksel ve bilişsel gelişimleri bakımından düzeltilmiş yani kronolojik olmayan yaş hesabına göre değerlendirilirler. Yine de olası konuşma problemlerinin erken tespiti yine çok önemlidir. Bu tabloda özellikle 18-36 ay arasına dikkat edilmelidir. Çünkü tablodan da anlaşılacağı üzere bu aylar arasında kelime çıkarımında ciddi bir artış gözlenir. Eğer bu aylar arasında çocuğunuzun çıkardığı kelimeler artmıyorsa veya söylediği kelimeleri bir daha söylemiyorsa bu yine bir problem olabileceğini gösterir.

Geç Konuşan Çocuğunuza Nasıl Yardımcı Olabilirsiniz?

Geç konuşan çocukların aileleri doğal olarak önce endişelenir ve korkar. Bu konuda birçok araştırma yapar ve fikir alır. Bunları yaparken bazı çocukların kendiliğinden bu problemin üstesinden geldiğini okur. Bazı çocuklar terapi ya da yardım almadan kendiliğinden bu durumu aşar fakat hangi çocuğun bu durumu kendiliğinden aşıp aşamayacağını bilinmediği için erken yaşta terapiye başlanması önerilir.

Böyle bir durumda öncelikle ne yapılmalıdır?

En kısa sürede bir konuşma terapistine değerlendirme yapması için başvurmanızı öneririz. Bu görüşme sonucunda, terapist bunun bir problem olup olmadığını, terapiye başlamanın gerekli olup olmadığını size söyleyecektir. Ebeveynler çocuklarının konuşmasında bir problem olduğu zaman bunu konuşmayı öğreterek aşacaklarını düşünürler. Oysa ki kelimeler ortaya çıkmadan önce oyun oynamak, sıra alarak karşılıklı oynamak, sözel olmayan iletişim becerilerini geliştirmek çok önemlidir.

Bunları nasıl geliştirebilirsiniz?

▪ Çocuğunuzla sizinle konuştuğu kadar konuşun. Daha sonra yeni bakmak gösterin. Amaç, basitten başlayarak zor olana gitmektir. Zordan
başlanırsa çocuk zorlandığı için susacaktır.
▪ Çıkardığı seslere ve hareketlerine tepki verin.
▪ Eğlenceli olun.
▪ Konuşmanın işe yaradığını gösterin ve konuştuğu zaman daha çabuk
anlaşıldığını gösterin.
▪ Kelime çıkarması için zorlamayın çünkü önce sesler gelir.
▪ Kelime kullandığı zaman daha çok bir ya da iki kelime kullanarak
karşılık verin.
▪ Soruları en aza indirgeyin, kendini zor ifade eden çocuğa soru sorarak
onu zor durumda sokmayın. Sohbet yoluyla da konuşmasının gelişmesine
yardımcı olabilirsiniz.

Evde Çocuğunuza Nasıl Destek Olabilirsiniz?

• Teknolojik aletlerin kullanımını sınırlandırın
Amerikan Pediatri Akademisi, 2 yaş altındaki çocukların teknolojik aletleri kullanmamasının faydalı olduğunu belirtmektedir. 2 yaş sonrasında ise iki saati geçmeyecek şekilde kullanılmasını önermektedir. Yapılan araştırmalara göre teknolojik aletlerle fazla zaman geçiren çocuklarda daha sık konuşma ve dil problemleri görülmektedir. Çünkü çocuklar gelişimleri için gerekli olan aktivitelerden uzak kaldıkları için gelişim alanlarında problemler artmaktadır. Örneğin; sembolik oyun oynamada, iletişim, sosyalleşme, davranış, bekleme vb. gibi alanlarda tecrübesi olmayan ya da az olan çocuklar gelişim alanlarındaki eksikliklerinden dolayı problemler yaşamaktadırlar.

• Çocuğunuza kitap okuyun

Bu en basit ve en etkili yöntemlerdendir. Günde on dakika ayırmanız, okuduğunuz hikayedeki kelimelerin resimlerini işaret ederek göstermeniz faydalı olacaktır. Kitap hakkında az soru-cevap içeren sohbetler etmeniz keyifli olacaktır. Çocuğunuzun ilgi alanlarına göre kitap seçmeniz ilgisini arttıracaktır. Okuma yazma çağında bir çocuğunuz varsa bir paragrafı onun okuması arkasından geleni sizin okumanız hem okumasını geliştirecektir hem de konuşmasına faydalı olacaktır.

• Beraber yaptığınız şeyler hakkında konuşun
Yaptığınız bir şeyin arkasından ya da yaparken ne yaptığınız hakkında konuşun. Burada olayları anlatırken, olay sırasına ve sıralamaya dikkat edin.

• Yürüyüşe çıkın ve ne görüyorsanız onun hakkında konuşun

Bırakın önce çocuğunuz ilgisini çeken şeyler hakkında konuşsun.

Daha küçük çocuklar için;
Etrafında gördüklerini onun için isimlendirin,
Nesnelerin isimlerini söyleyin,
Eylemleri söyleyin.
Daha büyük çocuklar için;
Kelime oyunu oynayın,
Etrafında olup bitenlerle ilgili soru sorun,
Fakat sürekli soru-cevap şeklinde iletişim kurmamaya özen gösterin,
Sorularınız ve sohbetiniz çocuğunuzun anlayacağı şekilde olur ve bundan
keyif alırsa iletişim süresi uzar.